Jak bronić się przed wypaleniem zawodowym?

with Brak komentarzy

Poprzednio pisałam o tym, czym jest wypalenie zawodowe i jak je rozpoznać oraz że w zależności od fazy wypalenia różne są środki zaradcze. Czas na konkrety.

Badania pokazują, że istnieje coś takiego, jak czynniki ochraniające przed wypaleniem zawodowym. Są to:

  • Aktywne podejście do zadań i trudności zawodowych. Wykazano, że twórcze ustosunkowanie się do przeciwności w pracy może przeciwdziałać wypaleniu. Oczywiście łatwo powiedzieć… niemniej jednak osoby, dla których problemy są sprawami do rozwiązania, a nie „kamieniami u szyi” funkcjonują znacznie zdrowiej.
  • Rozwój zawodowych kompetencji zaradczych, kształcenie i rozwijanie takich umiejętności społecznych, które wiążą się z wykonywaną pracą. W przypadku nauczyciela będzie to np. praca z klasą, komunikowanie się, radzenie sobie z oporem, agresją, niechęcią. W przypadku lekarza na przykład: dopasowanie języka komunikatu do odbiorcy, umiejętność analizowania danych i podejmowania decyzji co do przebiegu leczenia, praca z pacjentem trudnym, umiejętność komunikowania złych wiadomości, radzenie sobie z przeciążeniem. W przypadku menedżera, na przykład: budowanie pozycji lidera, umiejętność motywowania pracowników, umiejętność podejmowania decyzji, kompetencje komunikacyjne, radzenie sobie z presją itp. Rozwój kompetencji jest podstawą poczucia własnej zawodowej skuteczności, które przeciwdziała wypaleniu.
  • Podwyższanie kompetencji nie likwiduje poczucia wyczerpania psychofizycznego, tu potrzebna jest umiejętność odpoczywania i radzenia sobie ze stresem. Mam tu na myśli sposoby konstruktywne, to znaczy takie, które w ogólnym rozrachunku służą człowiekowi. Ważne, byś nauczył/nauczyła się rozpoznawać sygnały płynące z ciała, świadczące o kumulowaniu się stresu. Może to być sztywność karku, kłucie w klatce piersiowej, łapanie infekcji… każdy człowiek ma swój „słaby punkt”, który pierwszy reaguje na nadmierne przeciążenie. Gdy zauważysz pierwsze objawy stresu, działaj, nie czekaj aż się tego nazbiera więcej. Jakie to są konstruktywne sposoby? Każdy ma swoje, ale dobrze działa wysiłek fizyczny – sport, taniec, spacer czy praca w ogrodzie. Warto też głęboko oddychać, wychodzić na świeże powietrze, śpiewać, bawić się z dziećmi, rysować, śmiać się… Sposobów jest wiele, znajdź ten, który jest najbardziej skuteczny w Twoim wypadku. Są dwa warunki: musi koncentrować uwagę (żeby nie myśleć o pracy) i nie można po nim mieć kaca ?
  • Warto, a nawet trzeba, mieć jakieś hobby i pozazawodowe zainteresowania. Nawet najbardziej pasjonująca praca może wyczerpać, jeśli nie masz „odskoczni”.
  • Zasoby podmiotowe: pozytywna ocena zdarzeń i chęć dokonywania zmian we własnej osobie (tzw. savoring – doznawanie). Ta umiejętność jest swoistą filozofią zawodową i wynika z refleksji, że aby być efektywnym pracownikiem, trzeba zaakceptować naturalne przeciwności profesji, jaką się wykonuje i mieć świadomość konieczności ciągłego samorozwoju i doskonalenia się.
  • Badania pokazują, że niewypaleni nauczyciele cechują się pewnym wspólnym rysem: zawód i przedmiot, którego uczą, jest ich życiową pasją, w pracy czerpią wiele radości ze wspólnego odkrywania z uczniami nowych zjawisk czy aspektów. Nauczyciele, których cieszy kontakt z dziećmi i młodzieżą, z ich młodością i „świeżością” bardzo szybko się regenerują. Zatem zaangażowanie plus pozytywny stosunek do pracy i do życia to czynniki naturalnie uodparniające na wypalenie.
  • Wypaleniu przeciwdziała też wsparcie społeczne, ALE tylko wtedy, gdy jest oferowane przez właściwe osoby w bezpiecznych warunkach i w sposób pełen zrozumienia. W badaniach nauczycieli stwierdzono na przykład, że wsparcie rodziny i przyjaciół nie zmniejsza wypalenia; korzystnie działało u nauczycieli wsparcie ze strony współpracowników, przełożonych i uczniów. Zatem warto udoskonalać sieci wsparcia w środowisku profesjonalnym.

 

Przeciwdziałanie wypaleniu – 12 przykazań (wg H. Sęk)

  1. Naucz się wybranej techniki relaksacji.
  2. Wprowadź system równoważenia życia, bądź aktywny fizycznie.
  3. Naucz się własnych sposobów odpoczywania, odnowy bio-psychicznej.
  4. Naucz się być elastyczny; elastyczność zapobiega frustracji.
  5. Zwolnij tam, gdzie się da. Pośpiech jest wyrazem wadliwego planowania.
  6. Naucz się konstruktywnych sposobów radzenia sobie ze złością.
  7. Zwróć uwagę na drobne utrapienia, są gorsze od wielkich wydarzeń.
  8. Rozwijaj zdolności empatii, a sympatię kontroluj.
  9. Rozpoznaj to, co najważniejsze i naucz się mówić NIE bez poczucia winy i złości.
  10. Bądź w kontakcie z rzeczywistością. Szukaj informacji zwrotnych od tych, którym ufasz.
  11. Unikaj poczucia bezradności. Miej nadzieję, że znajdzie się sposób na rozwiązanie problemów.
  12. Jeśli nie możesz rozwiązać ważnej sprawy, szukaj pomocy.
  13. Jeśli nic się nie da zrobić w jakiejś sprawie, zdystansuj się, odpuść.

 

Inspiracja:

H. Sęk (red.) Wypalenie zawodowe. Przyczyny i zapobieganie. Warszawa, wyd. nauk. PWN, 2010

 

Photo by Andy Tootell on Unsplash

Leave a Reply

thirteen − thirteen =